istanbullite.com

Zannederim  4 Mayis gecesiydi. Sevgili dostum Tunc Aldemir telefonla beni aradi ve onumuzdeki hafta sonu bir piknik duzenliyebilirmiyiz diye sordu. Aslinda kendisi'de boyle bir girisim icin fazla vakit olmadigini , ancak Columbusda'ki buyuklerimizden Sadiye Hanim'in,  esi  Kris'e telefon ettigini, Kris’in'de anladigina gore,  ayin altisinin onemli bir gun oldugunu ve buradaki Turk toplumunu bir araya getirecek bir piknik yapmayi onerdigini soylemis.  Tunc Hoca'da bana " Ya bu onemli gun, nedir sen biliyormusun?"  diye soruyordu.

Bundan iki gun sonra Illinois eyaletinde universite son siniftaki kizim Asli'dan bir telefon aldik. Yakin arkadisinin evine yemege gitmisler. Arkadisinin anneanesi cocuklugunda Istanbul'da yasamis bir Rum hanim imis.  Sofrada zeytinyagli dolma, yogurt, borek gibi evinden yemege alisik oldugu, fakat bugune kadar hicbir Amerikalinin evinde gormedigi turden yemekler varmis. Asli," a dolma !" diyence, anneanenin  yemeginin ismiyle taninmasi cok hosuna gitmis.  "Baba,tam anlamadim ama bugun eskiden beri kutladiklari bir bayram gunu imis " dedi.

Ayni  gece  Tunc ve Kris aksam yemeginden sonra bizi evlerine davet ettiler. Avusturya Lisesinde, benim ogrencilik donemimden bir hanim ziyaretcileri varmis, 1965 yilligini alip gelmemizi istediler. Onlara giderken yol uzerinde, Sitarenin anne ve babasinin evine ugrayip bizde unuttuklari bazi esyalari vermeyi  istedik. Ben arabada kaldim, Sitare  iceriye girdi. Bir dakika sonra kapidan cikip, arka bahceye gecti. Biraz sonra geri dondugunde,  kahkahalarla guluyor, bana durumu anlatmakta zorluk cekiyordu.  Annem, Ulker Hanim, bahcedeki , kucuk bir gul agacinin onunde diz cokmus, basinda ortusu,  dua ediyormus. Kirmizi gul tomurcaklarini tasiyan dallara, bir iki kurdela baglanmis. Agacin , hemen dibinde'de incik boncuk tipinde birtakim esyaciklar varmis.  "Herhalde, bir goren olsa, anemin hasta filan oldugunu  dusunur " diyordu Sitare.

HIZIR-ILYAS
Bu uc tane birbirinden  iliskisiz gibi gorunen olayi  neden anlattim?  Hidrellez, cogunlukla unuttugumuz, fazlaca bilmedigimiz ve belkide cocuklarimiza ogretmedigimiz  bir bayramimiz. Aslinda obur bayramlar gibi dini veya resmi bir bayram degil Hidrellez.  Bu bayram , gecmisi  eskilere dayanan bir Anadolu gelenegi.  Baharin geldigi ilk gunlerde Anadoluda , Trakyada, Rumelide, ve bu guzel  topraklarda yasamis  her dinden ve dilden insanin kutladigi bir solen.

Cok eski  zamanlarda, belkide  miladi takvimden once,  coban takvimi diye bir takvim varmis. Bu takvime gore yil ikiye bolunurmus; Kis ve Yaz. Kisin ilk gunu 8 Kasim, yazin ilk gunu ise 6 mayis imis. Hizir ve Ilyas peygamberler bu kis ve yaz gunlerini ayarlarmis. Hayat suyunu icen bu iki olumsuz, kara ve denizdeki canlilarin korunmasini'da aralarinda  bolusmusler.. Ilyas peygamber denizdekileri, Hizir peygamberde karadaki insanlarin yardimina kosarmis. Bu iki peygamber her yil 6 Mayista, bir gul agacinin yaninda bulusur ve baharin gelisini mujdelerlermis.  O gunden itaberen cimler yeserir, guller tomurcuk verir, ve kus yuvalarinda ki yumurtalardan kus yavrulari cikarmis. Bulbuller  sakirdar, kuzular "me"ler, cocuklar rengarenk kiyafetleri icinde kirlarda kosar ve bahar'in guzelliklerini yasarlarmis.

Eskiden aneane ve babaanemden  dinlemistim. Hidrelezin gelisi cocuklar, ozellikle genc kizlar icin cok onemliymis.  Hidrelez gunu, Istanbulda; Kucuksu, Beykoz, Belgrad Ormanlari, Bentler, Camlica gibi cayiri ve agaci bol semtlerde piknikler yapilirmis.   Buralarda misir kazanlari kurulur, agac altlarina  ortuler serilir ve nevaleler acilirmis.  Genellikle genc kizlar bir gul agaci bulur, ve bu agaca renkli sicim ve kumaslar sarip adak adarlarmis.  Bu adaklarin bir baska seklide; hidrelezden bir gece once yere gomulen su kupleri ve comleklerde olurmus.  Bu comleklerin icine genc kizlarin niyetlerini sembolize eden incik boncuk gibi seyler, cicek dallarina  sarilip konurmus. Ertesi gun butun genc kizlar comlegin basinda toplanip, maniler soyleyerek dilekde bulunurlarmis. Bu dileklerin coguda, gozlerine kestirdikleri delikanlilarla evlenmekmis. Tabii her genckizin gonlundeki delikanli bir sir imis. Bu sirri cozmenin en kolay yoluda, salincaklarda ciplak ayakla sallanan kizlarin ayaklarinin altini cakir dikenleri ile kasiyip, isimleri itiraf ettirmekmis.

Hidrellez kelimesinin nereden geldigini sorarsaniz; Hizir ve Ilyas isimlerinin halk arasinda  birlikte soylenmesinden turemis. Bu sene gec kaldik ama, ben seneye Hidrellezi buyuk bir solenle kutlamak isterim. Ne dersiniz.?

 Cem Ozmeral

7 Mayis, 2002

Columbus, Ohio

Yazarin notu: Tabii Tunc Hoca butun bunlari hepimizden iyi bilir. O gunun  Hidrellez oldugunu tahmin etmemis olmasi biz ogrencilerinin hosuma gitmis olmali. Bu yaziyi iki yil once bir bahar gunu yazmistim. Su anda disarida hava soguk ve kapali. Baharin ozlemiyle yaziyi arsivden cikardim okuyucularinda hosuna gidecegini umarak bir kere daha sunuyorum.

5 Ocak  2004